Μην την αποχαιρετάς την Αλεξάνδρεια που ξέρεις!

Οι αρχαιολογικές αποθήκες στο Αμπουσίρ, το μουσείο του Πορτ Σάιντ, το μουσείο της Μέμφιδας τα μνημεία της Αμάρνα, τα νεκροταφεία της Σάκαρα, όλα βρίσκονται σε κίνδυνο. Το μουσείο της Μέμφιδας λεηλατήθηκε, όπως και αρχαιολογικές αποθήκες. Μαζί καταληστεύθηκε και το πωλητήριό του- όπως και τα πωλητήρια στο μουσείο του Καΐρου, αλλά το τελευταίο λυπεί λιγότερο από όλα την αρχαιολογική κοινότητα.

Ολες οι αρχαιολογικές ανασκαφές στη χώρα σταματούν εσπευσμένα και τα μέλη τους επιστρέφουν στο Κάιρο μετά από εντολές. Αυτό έγινε στο Αμπουσίρ, στο Λούξορ, στο Καρνάκ, στην Αμάρνα, στη Σάκαρα κ.α. Οι επικεφαλής τους τρέμουν γνωρίζοντας πως τα μέτρα ασφαλείας στις αποθήκες κάθε άλλο παρά μπορούν να αποτρέψουν τις λεηλασίες.
Το μόνο που διορθώνει κάπως την ατμόσφαιρα είναι η προθυμία των Αιγυπτίων να προστατέψουν την πολιτιστική κληρονομιά τους. Στις ανθρώπινες αλυσίδες που ζώνουν κτήρια και μνημεία βλέπει κανείς νέους κάθε ενδυματολογικής κατηγορίας: με τζιν, με κοστούμια και γραβάτες, με κελεμπίες, με σαγιονάρες και με πανάκριβα παπούτσια.
Αλλά αν οι πολίτες μετέχουν στην προστασία, φαίνεται πως οι φύλακες πρέπει… να φυλάσσονται. Η πρώην διευθύντρια του Μουσείου του Καΐρου Γουαφάα Αλ Σαντίκ καταγγέλλει σε γερμανική εφημερίδα ότι οι φύλακες ήταν εκείνοι που έκαναν την έφοδο και την κλοπή. Παραδέχεται ότι αμείβονται ελάχιστα (μόλις 35 ευρώ το μήνα και οι φύλακες- αστυνομικοί ακόμα λιγότερο) αλλά δεν μπορεί και να τους δικαιολογήσει.
Η ληστεία εκ των έσω στο Κάιρο φαίνεται να επιβεβαιώνεται και από ένα σημείωμα του δρα Ζάχι Χαουάς, γενικού διευθυντή αρχαιοτήτων στην Αίγυπτο. Ο Χαουάς σε μια δήλωση που έστειλε σε αρχαιολογικό «μπλογκ» (ιστολόγιο) αναφέρει ανάμεσα σε άλλα πως οι εισβολείς έσπασαν τα γυάλινα παράθυρα της οροφής και κατέβηκαν με σκοινιά- άρα γνώριζαν πού να πάνε και ήταν εξοπλισμένοι.
Οι εγκληματίες συνελήφθησαν, γράφει ο δρ Χαουάς. Παραδέχεται πως έσπασαν τα δύο αγαλματίδια του Τουταγχαμών και κάποια άλλες αρχαιότητες, αλλά λέει πως όλα επισκευάζονται. Δεν κάνει κουβέντα όμως για τις δύο μούμιες που αποκεφαλίστηκαν και που λέγεται πως ήταν των παππούδων του Τουταγχαμών, Γιούγια και Τίγιας.
Ο αιγύπτιος αξιωματούχος προσθέτει πως έγιναν απόπειρες εισβολών στο Κοπτικό Μουσείο, στο Εθνικό Μουσείο Κοσμήματος, στο Εθνικό Μουσείο της Αλεξάνδρειας, και στο Μουσείο Ελ Μάνιαλ. «Ευτυχώς, οι εργαζόμενοι στο μουσείο κοσμήματος υπήρξαν προβλεπτικοί και είχαν κατεβάσει τα εκθέματα στο υπόγειο και τα έκλεισαν στα θησαυροφυλάκια πριν φύγουν».
«Η καρδιά μου έσπασε και το αίμα μου κόπηκε» γράφει ο Χαουάς. «Αισθάνομαι πως όλα όσα έκανα τα τελευταία εννέα χρόνια καταστράφηκαν σε μια μέρα, αλλά όλοι οι επιθεωρητές, οι νέοι αρχαιολόγοι, οι διευθυντές, μου τηλεφωνούν από αρχαιολογικούς χώρους και μουσεία όλης της Αιγύπτου και μου λένε ότι θα δώσουν τη ζωή τους για να προστατέψουν τις αρχαιότητές μας.»
Ευτυχώς για όλους, ένα μεγάλο μέρος των θησαυρών του Τουταγχαμών βρίσκεται εκτός χώρας για εκθέσεις στις Ηνωμένες Πολιτείες και στην Αυστραλία.



Η ελληνιστική Αλεξάνδρεια δεν κινδυνεύει, προς το παρόν τουλάχιστον, από την δύσκολη κατάσταση στην Αίγυπτο. Το μουσείο της απέκρουσε με επιτυχία τις απόπειρες εισβολής και πλέον είναι καλά φυλαγμένο. Οι αρχαιολογικές ανασκαφές μπορεί να διακόπηκαν αλλά αυτό έγινε περισσότερο για λόγους ασφαλείας.
«Γευματίζουμε με την ομάδα μου» λέει στο τηλέφωνο ο Ζαν- Υβ Αμπερέρ, κορυφαίος γάλλος αρχαιολόγος ο οποίος ανασκάπτει στην Αλεξάνδρεια χρόνια. «Εδώ όλα είναι ήρεμα, μάλιστα το πρωί πήγαμε στη Μαρεώτιδα (σ.σ. χώρο όπου διεξάγονται οι ανασκαφές της Γαλλικής Σχολής και όχι μόνο).» Ο κ. Αμπερέρ, φίλος της Ελλάδας, έχει εργαστεί επί πολλά χρόνια στη χώρα μας και κατανοεί απολύτως το ελληνικό ενδιαφέρον για τα ευρήματα. Τονίζει ότι φυλάσσονται επαρκώς μέχρι στιγμής από τους φύλακες, τον στρατό και ομάδες πολιτών. Ο ίδιος και τα (περισσότερα από 70) «παιδιά» του ελπίζουν να αρχίσουν ξανά τις ανασκαφές σύντομα, «την επόμενη εβδομάδα όπως θέλω να πιστεύω.»

Συγκρατημένα αισιόδοξη ήταν και η Πέπη Λημναίου- Παπακώστα, η ελληνίδα επιστήμονας που ανασκάπτει στους κήπους του Σαλαλάτ. Ανησυχεί ιδιαίτερα για το αρχαιολογικό μουσείο της Αλεξάνδρειας, καθώς εκεί φυλάσσεται και το περσινό της μεγάλο εύρημα (ένα άγαλμα του Μεγάλου Αλεξάνδρου) αλλά, όλοι της λένε πως δεν υπάρχει πρόβλημα. «Ο ίδιος ο διευθυντής του μουσείου με διαβεβαίωσε πως οι φύλακες και εκείνος κοιμούνται μέσα και πως τη φύλαξη έχει αναλάβει ο στρατός» λέεi. Ο διευθυντής όλων των μουσείων της Αλεξάνδρειας δρ Ιμπραχίμ Νταρουίς την καθησυχάζει, επίσης, πως δεν υπάρχουν κλοπές ή εισβολές.
Η κ. Παπακώστα δεν φοβάται μονάχα τις κλοπές (το άγαλμα είναι πολύ βαρύ και η μετακίνησή του είναι σχεδόν αδύνατη) αλλά και τους βανδαλισμούς. Ανησυχεί και για την ανασκαφή της, που έχει και αποθηκευμένα ευρήματα, αλλά ελπίζει ότι όλα θα πάνε καλά. Εύχεται να καταφέρει να αρχίσει ξανά τις ανασκαφές τον ερχόμενο Απρίλιο, τότε που όλες οι ξένες σχολές επιστρέφουν.

Μουσείο Καΐρου: κίνδυνοι νέων λεηλασιών

Η χρυσή μάσκα του Τουταγχαμών γλύτωσε, προς το παρόν, από την αρπαγή. Όχι ότι δεν προσπάθησαν να την αρπάξουν. Ευτυχώς, απέτυχαν. Αλλά αυτό δεν σημαίνει τίποτα. Οσο η Αίγυπτος και το Κάιρο ζουν μέρες ταραχών τόσο οι πολιτιστικοί θησαυροί της χώρας, τα μουσεία, τα μνημεία, ακόμα και οι μη ανεσκαμμένοι χώροι, κινδυνεύουν.
Ηδη, το Μουσείο του Καΐρου υπήρξε θέατρο λεηλασίας. Χίλιοι ένοπλοι εισέβαλαν σε αυτό, έσπασαν βιτρίνες, χωρίς να αφαιρέσουν εκθέματα, πολλά από τα οποία ήταν χρυσά, και μετακίνησαν βίαια μούμιες. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα να αποσπασθούν τα κεφάλια δύο από αυτές. Ευτυχώς, πρόλαβαν στην αρχή νεαροί πολίτες, οπλισμένοι, που έκαναν ανθρώπινη αλυσίδα γύρω από το κτήριο και στη συνέχεια ο στρατός, που εγκαταστάθηκε μέσα προκειμένου να προστατέψει τις αρχαιότητες.
Το κακό δεν αργεί να γίνει, όμως. Αν και αυτοπροσώπως ο γενικός γραμματέας αρχαιοτήτων της Αιγύπτου δρ Ζάχι Χαουάς διαβεβαιώνει πως οι θησαυροί του Τουταγχαμών είναι σώοι και αβλαβείς, φαίνεται ότι το δεύτερο δεν ισχύει. Εσπασαν δύο ξύλινα αγαλματίδια του νεαρού βασιλιά, που πέθανε σε ηλικία 19 ετών και δοξάστηκε κυρίως μετά θάνατον λόγω των πλουσιότατων κτερισμάτων στον τάφο του. Ηταν προσαρτημένα το ένα σε πλοιάριο και το άλλο σε ομοίωμα ζώου. Οι εικόνες δείχνουν πως τα αντικείμενα αυτά κείτονται θρυμματισμένα στο πάτωμα, χωρίς τα αγαλματάκια τους. Ο Χαουάς διαβεβαιώνει ότι αν και έγιναν προσπάθειες να λεηλατηθεί ο θησαυρός του Τουταγχαμών, και υπήρξαν κάποιες βλάβες, όλα είναι στη θέση τους. Οι αρχαιολόγοι ελπίζουν οι βλάβες να είναι αποκαταστάσιμες.
Ειδικοί εκτιμούν, από τις φωτογραφίες και τα βίντεο που βλέπουν- καθώς το μουσείο δεν είναι προσβάσιμο- ότι έχει καταστραφεί ένα αρχαίο σύνταγμα στρατιωτών και ένα πλοίο από τάφο χρονολογούμενο περίπου στα 1800 π.Χ.
Ολοι οι αμύθητης αξίας θησαυροί του αρχαιολογικού μουσείου κινδυνεύουν έτσι κι αλλιώς σύμφωνα με τον Χαουάς. Το κτήριο γειτονεύει με τα γραφεία του κυβερνώντος κόμματος, τα οποία φλέγονται. Αν καταρρεύσουν, θα πέσουν επάνω στο μουσείο και θα προξενήσουν μεγάλες καταστροφές.
Η πρόσβαση στις πυραμίδες της Γκίζας έχει απαγορευτεί. Αυτό γίνεται όχι μόνο στο πλαίσιο των μέτρων ασφαλείας που έχουν ληφθεί ώστε να μη κινδυνεύουν οι τουρίστες. Υπάρχει και άλλος λόγος: τα πλούσια αρχαία νεκροταφεία της περιοχής. Αν η κυκλοφορία ήταν ελεύθερη, οι λαθρανασκαφείς θα μπορούσαν να κάνουν «χρυσές» δουλειές αφαιρώντας ό,τι εύρισκαν.
Εκπρόσωποι ξένων αρχαιολογικών σχολών εκφράζουν φόβους και για τα αρχαία που βρίσκονται στο Λούξορ, στο Καρνάκ και σε άλλα σημεία της χώρας με τη μεγάλη Ιστορία. Είναι τόσο εκτατεμένοι οι χώροι αυτοί ώστε ομάδες ενόπλων θα μπορούσαν εύκολα, όπως λένε κορυφαίοι αρχαιολόγοι, να κάνουν επιδρομές σε μουσεία, ταφικά συγκροτήματα, ακόμα και αποθήκες. Οι τελευταίες μάλιστα είναι οι πλέον χαλαρά φυλασσόμενες. Τότε μεγάλος αριθμός ευρημάτων θα άλλαζε χέρια και θα κατέληγαν όλα στην παράνομη αγορά. Ο εξοπλισμός των περιπόλων και κλιμακίων που είναι εντεταλμένοι για τη φύλαξη είναι αστείος. Στις περισσότερες περιπτώσεις, όπως επισημαίνεται, δεν διαθέτουν καν συστήματα ενδοσυνεννόησης και επαφής με την αστυνομία.

Καρυάτιδες με ... κάπαρη

Αντιγράφω από τον "Ριζοσπάστη":


«(...) φρέσκο λαβράκι σε κρούστα αλατιού με λαχανικά στον ατμό, κόκορας με σπιτικές χυλοπίτες και πάστα με γαρίδες, σάλτσα ψητής ντομάτας, ούζο και κάπαρη (...)» περιλαμβάνει το μενού ...του νέου Μουσείου Ακρόπολης!

Στο σχετικό δελτίο Τύπου - «μνημειώδες» για τον αγοραίο χαρακτήρα που διαμορφώνεται πλέον αλματωδώς στην πολιτιστική κληρονομιά - αναφέρεται ότι το εστιατόριο στο δεύτερο όροφο από 28/1 θα είναι ανοιχτά πλέον μέχρι τα μεσάνυχτα (σ.σ. προφανώς, αργότερα, όταν πια θα είναι ανοιχτό και μέχρι τα ξημερώματα, μπορεί να προστεθεί ακόμα και πατσάς στο μενού), ενώ από την ίδια ημέρα το ίδιο το μουσείο θα είναι ανοιχτό μέχρι τις 10 το βράδυ. Μια καλή ώρα για λαβράκι ...μετά τις «δυσκολοχώνευτες» αρχαιότητες. Μάλιστα, όπως υπερηφάνως προσθέτει το δελτίο Τύπου, «το μενού συμπληρώνει μια επιλογή από γλυκά εδέσματα»...

Α, ναι! Θα υπάρχει και ...«ατραξιόν»! Διότι μόνο έτσι μπορεί να ερμηνευθεί το γεγονός ότι στο δελτίο Τύπου αναφέρεται δεύτερος - μετά το μενού - ο καθαρισμός των Καρυάτιδων, με λέιζερ, διαδικασία που θα είναι ορατή για τους πελάτες (σ.σ. μας συγχωρείτε ...για τους επισκέπτες θέλαμε να γράψουμε).

Ναι, όλα αυτά θα είχαν μόνο πλάκα, αν το ΝΜΑ δεν αποτελούσε τον «μπούσουλα» για την εμπορευματική διαχείριση των κρατικών μουσείων, όπως και του συνόλου της κρατικής πολιτιστικής υποδομής. Οπου τα σπαράγματα της συλλογικής μνήμης, που αποτελούν την πολιτιστική κληρονομιά του λαού, θα αποτελούν πλέον το «ντεκόρ» για την πάστα με γαρίδες...


Γ. Τ. (Γρηγόρης Τραγγανίδας)
Και προσυπογράφω

Πού είναι ο Καλλιγούλας- οέο;

Τα μποτάκια μπορούν να προδώσουν έναν αυτοκράτορα; Εν μέρει ναι. Αν δηλαδή είναι ο Καλλιγούλας, ο οποίος στην πραγματικότητα λεγόταν Γάιος Ιούλιος Καίσαρ Αύγουστος Γερμανικός, αλλά πήρε το όνομά του από τα σανδάλια- μποτάκια που φορούσε μικρός (calligae στα λατινικά) τότε ίσως και να βοηθούν στο να βρεθεί ο τάφος του. Αλλά, από την άλλη, τέτοια υποδήματα φορούσαν πολλοί. Είναι ση μέση και η φιλοδοξία όχι τόσο των αρχαιολόγων όσο των αστυνομικών, που μπερδεύει ακόμα περισσότερο.
Αλλά, ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή. Πριν από λίγες μέρες η ιταλική αστυνομία κατέσχεσε στα χέρια αρχαιοκάπηλου μαρμάρινο άγαλμα ύψους 2,5μ που παριστά άνδρα με σανδάλια- μπότες. Τον έπιασαν να το φορτώνει σε φορτηγό στο Νέμι, όπου ο Καλλιγούλας είχε έπαυλη, πλωτό ναό και πλωτό ανάκτορο. Τους υπέδειξε τον χώρο, όπου από χθες οι αρχαιολόγοι ξεκίνησαν ανασκαφές. Αλλά οι αστυνομικοί, ακόμα δεν το είδαν… τάφο του Καλλιγούλα τον βάφτισαν (σας θυμίζει κάτι από τα πρόσφατα δικά μας; Δεν έχετε καθόλου άδικο. Εδώ τουλάχιστον πρόκειται για ιστορία δύο χιλιάδων χρόνων πριν και όχι για τωρινή!!!!)
Σύμφωνα με τις ανακοινώσεις τους, ο τάφος του τρελού αυτοκράτορα που υπήρξε κτηνώδης απέναντι σε εχθρούς αλλά και σε φίλους, βρίσκεται εκεί όπου γίνονται οι ανασκαφές. Όμως, ήδη σημειώνονται αντιδράσεις. Σε δημοσίευμα των «Τάιμς» η Μαίρη Μπερντ, καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο του Καίμπριτζ, επιμένει πως κάθε άλλο παρά εκεί έχει ταφεί ο Καλλιγούλας.
Πρώτον, λέει, πολλά ρωμαϊκά αγάλματα φορούσαν τέτοια υποδήματα. Δεύτερον οι αρχαίες πηγές λένε ότι το σώμα του, μετά τη δολοφονία του μεταφέρθηκε στους αυτοκρατορικούς κήπους όπου αποτεφρώθηκε και ετάφη. Στη συνέχεια οι αδερφές του (με τις οποίες είχε κάθε- μα κάθε- είδους σχέσεις) τον έθαψαν αλλού. Πού; Κανείς δεν λέει. Πάντως, όχι στο Νέμι, επιμένει η επιστήμονας. Κανείς δεν μπορεί να συμφωνήσει ότι αυτό το σύμβολο της κτηνωδίας θα είχε μεγαλοπρεπή τάφο με μεγάλο άγαλμα. Και εν πάση περιπτώσει, δεν έχουμε καμία ένδειξη γι’ αυτό, καταλήγει το άρθρο. Η Μπερντ συμπληρώνει πως ίσως τάφηκε κοντά στον χώρο της πρώτης ταφής του, μέσα στους κήπους, ή στο μαυσωλείο του Αυγούστου, όπου είχαν ταφεί πολλά μέλη αυτοκρατορικών οικογενειών.
Και γιατί τα λέει η αστυνομία όλα αυτά; «Είναι απλό» σύμφωνα με τους «Τάιμς». «Διότι έτσι γίνεται μια καλή ιστορία και τυγχάνει μεγάλης κάλυψης από τον Τύπο για την ανακάλυψη που έκαναν οι αστυνομικοί.» Υπενθυμίζεται πως η παράνομη διακίνηση αρχαιοτήτων έρχεται δεύτερη μετά το εμπόριο ναρκωτικών. Για την ιστορία, επίσης, να πούμε πως η εμπορική αξία του αγάλματος εκτιμάται σε ένα εκατομμύριο ευρώ.

Πώς πέταξε το πουλάκι του Τουταγχαμών;

Τα… βάσανα του νεαρού, (υπερ)φημισμένου και σχεδόν ανύπαρκτου Φαραώ, ήταν πολλά τόσο όσο ο Τουταγχαμών ήταν εν ζωή όσο και, κυρίως, μετά τον θάνατό του. Δεν του έφτανε που πέθανε στα 19 του, δεν του έφτανε που δεν πρόλαβε ούτε να ζήσει ούτε να κυβερνήσει, μετά θάνατον τον κατέστησαν και ανίκανο. Μάλιστα, ανίκανο!
Τα αρχαιολογικά «κουτσομπολιά», που έφτασαν όμως μέχρι το περιοδικό «Τάιμ» λένε ότι το βασιλικό γεννητικό όργανο λείπει. Κάποιοι πρόλαβαν να πουν μάλιστα την καλή τους κουβέντα, λέγοντας πως προφανώς ο Τουταγχαμών δεν ήταν προικισμένος και εκείνοι που ταρίχευσαν το σώμα του, τον απάλλαξαν από κάτι τόσο μικροσκοπικό, ώστε ουδείς θα μπορούσε να πάρει χαμπάρι ότι λείπει.
Ουδείς θα μπορούσε να αντικρούσει αυτές τις λεπτομέρειες, αν η σύγχρονη τεχνολογία δεν είχε καταγράψει τα πάντα σε αξονικές τομογραφίες, το 1968. Μέχρι τότε, το μόριο του Φαραώ δεν ήταν εμφανές στη μούμια του και σερνόταν η φήμη πως είχε ευνουχιστεί εν ζωή. Αλλά, η επιστήμη έδειξε πως όλα ήταν στη θέση τους. Απλώς, είχαν καλυφθεί με άμμο, και είχαν γίνει αόρατα!
Ο ίδιος ο Ζάχι Χαουάς, επικεφαλής της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας της Αιγύπτου και υφυπουργός πολιτισμού, διαβεβαιώνει πως έχει δει με τα μάτια του τις «πλάκες» από το σάρωμα των αξονικών τομογράφων- άρα και το πέος του μεγαλειότατου. Διαβεβαιώνει κιόλα πως ο Τουταγχαμών ήταν ανεπτυγμένος κανονικά (έτσι λέει με νόημα, διαψεύδοντας όλα όσα υπογείως ακούγονται).
Το αμερικανικό περιοδικό «Τάιμ» παρουσιάζει δημοσίευμα του επίσης έγκυρου επιστημονικού περιοδικού «New Scientist» (Νέος Επιστήμων) στο οποίο αναφέρεται η πιθανότητα «ανατομικής συνομωσίας». Όπως αναφέρει το «Ν.S.», στην αρχήν θεωρούνταν πως η νεαρός Φαραώ είχε πεθάνει από ελονοσία, ακολούθως όμως κάποιοι Γερμανοί επιστήμονες αμφισβήτησαν αυτή τη θεωρία λέγοντας πως είχε ένα είδος αναιμίας, που προκαλεί ακόμη και πτώσεις οργάνων (τι σου είναι, τελικά, αυτοί οι Γερμανοί, όλα τα περίεργα υιοθετούν ως προς την αρχαιότητα…) Αλλοι λένε ότι είχε άλλο είδος αρρώστειας του αίματος, που προκαλεί επιμήκυνση των οστών και υπανάπτυξη των γεννητικών οργάνων. Αυτοί ίσως βρίσκονται πιο κοντά στην πραγματικότητα, καθώς οι καλλιτεχνικές απεικονίσεις του Τουταγχαμών και των συγγενών του δείχνουν πως έχουν μακρουλά πρόσωπα.
Επομένως, η ανατομική συνομωσία δεν είναι εκτός κλίματος. Το να διαδίδεται, δηλαδή, πως εκείνοι που ταρίχευσαν το σώμα το ακρωτηρίασαν, ώστε ο νεαρός να φαίνεται πιο… άνδρας (φαίνεται πως και στην αρχαία Αίγυπτο, το μέγεθος μετρούσε). Αλλά, είπαμε. Ο αξονικός τομογράφος μίλησε. Τι έγινε σαράντα χρόνια μετά και αρχίσαμε πάλι τις αμφισβητήσεις; Ο Αμων- Ρα να βάλει το χέρι του…

Δίδυμοι σε αναζήτηση ταυτότητας

Στο μικροσκόπιο της έρευνας έχουν μπει οι «δίδυμοι» κορινθιακοί Κούροι που κατασχέθηκαν στα χέρια αρχαιοκάπηλων στο χωριό Κλένια (κοντά στο Χιλιομόδι). Τα ερωτήματα που έχουν τεθεί είναι πολλά. Και οι πλέον ειδικοί στην αρχαιοελληνική πλαστική, όπως ο καθηγητής Γεώργιος Δεσπίνης, είναι πολύ επιφυλακτικοί. Είναι ο πρώτος που κλήθηκε να τους εξετάσει. Θεωρεί περίεργο και εξαιρετικά ενδιαφέρον το ότι είναι τόσο όμοιοι, όπως λέει. Γιατί δεν υπάρχουν άλλα δίδυμα αρχαϊκά αγάλματα, εκτός από τον Κλέοβι και τον Βίτωνα (Μουσείο Δελφών) με την τραγική ιστορία. Τα δύο παλικάρια από το Αργος τα φαρμάκωσε η ίδια η μητέρα τους, η Κυδίππη, ιέρεια της Ηρας, όταν της ανακοίνωσαν ότι φεύγουν από την (ερωτική) αγκαλιά της για να βρουν την τύχη τους σε πυγμαχικους αγώνες στην Αθήνα. Τους ζήτησε ως τελευταία χάρη να ζευτούν στην άμαξά της και να τη μεταφέρουν στο Ηραίο, πράγμα που έκαναν. Ο νέοι κατάκοποι αποκοιμήθηκαν κι η μάνα τούς έσταξε φαρμάκι στα χείλη. Οι Αργείοι σε ανάμνηση έστησαν τα αγάλματά τους στο ιερό των Δελφών.
Τα αδέλφια αυτά έχουν ταυτότητα, κάτι που λείπει από τα δίδυμα κορινθιακά αγάλματα. Πιθανολογείται ότι προέρχονται από την αρχαία Τενέα, μια πόλη που δεν έχει ακόμη ανασκαφικά εντοπιστεί.
Ο Παυσανίας είχε περιγράψει τη θέση της: «Από τον Ακροκόρινθο αν πάρουμε τον ορεινό δρόμο (σ.σ. σήμερα λέγεται Κλεισούρα και οδηγεί στο Αργος) θα βρούμε την Τενεατική Πύλη και το ιερό της Ειλειθυίας. Εξήντα τόσα στάδια απέχει η Τενέα (σ.σ. στη θέση αυτή είναι σήμερα το χωριό Κλένια, νότια του Χιλιομοδίου). Οι κάτοικοί της λένε πως είναι Τρώες, αιχμάλωτοι που έφεραν οι Ελληνες από την Τένεδο και που τους δόθηκε από τον Αγαμέμνονα ο τόπος για να εγκατασταθούν, γι' αυτό και τιμούν τον Απόλλωνα πιο πολύ από τους άλλους θεούς».
Από την Τενέα γνωρίζαμε ότι προέρχεται ένας και μοναδικός Κούρος. Βρέθηκε το 1846 κοντά στην Κόρινθο και εκτίθεται από το 1854 στη Γλυπτοθήκη του Μονάχου. Είναι σαφώς παλαιότερος από τους νεοαποκαλυφθέντες «δίδυμους» Κορινθιακούς -έχει χρονολογηθεί τέλη 7ου-αρχές 6ου αιώνα π.Χ., ενώ αυτοί περί το 530-520 π.Χ.
Από Τενέα Μόναχο
Ο Κούρος του Μονάχου και οι δύο νέοι κούροι έχουν κοινή προέλευση από την Τενέα -σύμφωνα με τις μέχρι στιγμής εκτιμήσεις- και χαρακτηριστικά. Η ομοιότητά τους είναι εμφανής «στα καμπύλα εξάρματα στο πηγούνι» και το λακκάκι που δημιουργείται, σύμφωνα με τον έφορο Αρχαιοτήτων της περιοχής, Κωνσταντίνο Κίσσα. Εχει αναλάβει τις έρευνες στο χωράφι που υπέδειξαν οι αρχαιοκάπηλοι ως τόπο εύρεσης των αγαλμάτων. Ο ένας είπε ότι βρήκε τα γλυπτά 40 πόντους από το έδαφος. Οι αρχαιολόγοι έσκαψαν βαθύτερα και δεν βρήκαν τίποτα. Μόνον έναν υστεροκλασικό λακκοειδή τάφο, άσχετο με τα αγάλματα. Ο κ. Κίσσας θα ευχόταν να βρει το βάθρο των γλυπτών για να διαπιστώσει αν πρόκειται για ταφικό μνημείο ή ιερό. Δηλαδή, αν πρόκειται για δύο νεκρούς αδελφούς ή για αφιερώματα στο ιερό του Τενεάτη Απόλλωνα.
Ο αν. διευθυντής και τμηματάρχης χώρων της Δ' Εφορείας Αρχαιοτήτων Αργολίδας, Χρήστος Πιττερός, βλέποντας τις φωτογραφίες των δύο κούρων τους συσχέτισε με τον χάλκινο Κούρο-Απόλλωνα του Πειραιά (500 π.Χ.). Σε υπό δημοσίευση άρθρο του αναθεωρεί όσα ξέραμε γι' αυτόν. Τον θεωρεί έργο κορινθιακό και όχι αττικό, όπως πίστευαν ο Γ. Δοντάς και η Ολγα Παλαγγιά. Ισχυρίζεται ότι δεν ήταν στημένος σε κάποιον ναό Απόλλωνα στην Αθήνα, αλλά σε ένα εκατόμπεδο ναό του Δηλίου Απόλλωνα στο Δήλεσι της Βοιωτίας. Επίσης υποστηρίζει ότι εκφράζει τον απόηχο της πρώιμης κορινθιακής τέχνης σε μια μεταγενέστερη εποχή.
Εξετάζοντας τα τρία αρχαϊκά αυτά γλυπτά διαπιστώνει πολλές ομοιότητες: μακρόστενο πρόσωπο, τονισμένο πηγούνι και πλάσιμο των μαλλιών. Φέρουν, όπως λέει, παχείς κοχλιωτούς βοστρύχους, όπως και ένα πρώιμο αυτών έργο στο Μουσείο της Κορίνθου -πώρινο τμήμα κεφαλής (ύψους 11,5 εκ.) πιθανότατα σφίγγας που χρονολογείται περί το 575-550 π.Χ. Θεωρεί τα δύο «δίδυμα» αγάλματα ως τον κρίκο που έλειπε στην εξέλιξη της κορινθιακής τέχνης από το 575 π.Χ. (της πώρινης σφίγγας) ώς το 500 π.Χ. (του Κούρου του Πειραιά). Ομοιότητες βρίσκει πως έχει επίσης ο Κούρος του Μονάχου (ύψους 1,53 μ.) με μια μαρμάρινη σφίγγα της ίδιας εποχής, στο Μουσείο της Κορίνθου. Θεωρεί πως αυτά τα γλυπτά μαζί και τα «δίδυμα» έχουν ανάλογο πλάσιμο στη διάπλαση του κορμού αλλά διαφέρουν στην απόδοση των μαλλιών.
Λύση ο κασμάς
Σε πολλούς κούρους του β' μισού του 6ου αι. π.Χ. είναι κοινός ο τρόπος καλλιτεχνικής απόδοσης της κόμης με κάποιες επιμέρους διαφοροποιήσεις, τόσο στην Αττική όσο και στον νησιωτικό, βοιωτικό και κορινθιακό χώρο. Για παράδειγμα «η κόμμωση στην πίσω πλευρά της κεφαλής, από τον τράχηλο ώς τον ώμο, αποδίδεται συμπαγής με εγχάρακτες κυματοειδείς γραμμές και αποτελεί το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό των δύο Κούρων της Κορίνθου», λέει ο κ. Πιττερός. Ως εκ τούτου θεωρεί ότι τα δύο «χαρίεντα» και «δίδυμα» αγάλματα είναι εξέλιξη της πώρινης σφίγγας και «απηχούν έναν παλιό θεϊκό πρόγονό τους, ένα χαμένο λατρευτικό άγαλμα Απόλλωνα, από το δεύτερο τέταρτο του 6ου αι. π.Χ. 675-650 π.Χ. Αλλωστε, ο Απόλλωνας λατρευόταν στην Τενέα. Ετσι, το πιθανότερο είναι είτε να αποτελούσαν αναθήματα στο ναό του Απόλλωνα της Τενέας, είτε να απεικόνιζαν δύο αδέλφια και να ήταν στημένα σε κοινό ταφικό μνημείο.
«Την πιο ασφαλή απάντηση σε όλα αυτά θα δώσει, όμως, η ίδια η ανασκαφή», καταλήγει. «Οπως έλεγε ο καθηγητής Νικόλαος Κοντολέων, ο καλύτερος αρχαιολόγος είναι ο κασμάς». *


Το κείμενο είναι της Νινέττας Κοντράρου- Ρασσιά, από την Ελευθεροτυπία του Σαββάτου

Ωραίοι ως Διόσκουροι

Θα μπορούσαν να γίνουν εθνικοί ήρωες και πάμπλουτοι. Επέλεξαν να καταντήσουν υπόδικοι. Ευτυχώς, η λεία των τριών αρχαιοκαπήλων, οι δύο πανέμορφοι Κούροι του 6ου αι. π.Χ. βρίσκεται από το περασμένο Σάββατο υπό τις εντατικές φροντίδες της αρχαιολογικής υπηρεσίας. Φυλάσσονται, μετά την κατάσχεσή τους, στα υπόγεια εργταστήρια του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου στο οποίο θα κάνουν την πρώτη τους εμφάνιση στο κοινό. Όταν και όποτε θα είναι έτοιμοι, δηλαδή θα έχουν συντηρηθεί και στηθεί όρθιοι.

Αυτή η επιχείρηση είναι εξίσου δύσκολη με την επιχείρηση απόσπασής τους από τα χέρια των λαθρεμπόρων. Το κάθε άγαλμα έχει ύψος περίπου 1,90μ (το ένα 1.87 και το άλλο 1,92) και υπολογίζεται ότι ζυγίζει περί τον ένα τόνο. Επειδή λείπουν οι δεξιές γάμπες τους, πρέπει να γίνει ειδική μελέτη για το πώς θα στηριχθούν. Κατά τα λοιπά, αν οι αρχαιολόγοι είναι τυχεροί και πέσουν επάνω στις ενεπίγραφες βάσεις τους, θα έχουμε μια σημαντική ανακάλυψη.

Και τούτο επειδή, όπως υποθέτει ο τοπικός έφορος αρχαιοτήτων Κωνσταντίνος Κίσσας, (και γράψαμε εδώ χθες) οι Κούροι προέρχονται από την αρχαία Τενέα. Ο διευθυντής του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου Νίκος Καλτσάς σημείωσε κατά τη χθεσινή παρουσίαση, ότι τα αγάλματα προέρχονται κατά πάσα πιθανότητα από ιερό (επομένως μπορεί να βρεθεί και το ιερό στο μέλλον) και ότι έχουν κατασκευαστεί ανάμεσα στο 550- 520 π.Χ. Η γενική γραμματέας Πολιτισμού κ. Λίνα Μενδώνη, σημείωσε πως πρόκειται για σπάνια και εξαιρετικά ευρήματα, αλλά ίσως και να μην ήρθαν τώρα στο φως. Η διεθνής πρακτική λέει ότι συνήθως κάνουν την εμφάνισή τους από 2-3 μέχρι και 30 χρόνια μετά- όσο μεγαλύτερη είναι η αξία τόσο αργότερα βγαίνουν στην αγορά.

Εχουν μια μικρή διαφορά στην κώμη τους- του ενός έχει πιο πλούσιους βοστρύχους- και κατά τα λοιπά είναι απολύτως όμοιοι. Ο κ. Καλτσάς έχει οδηγηθεί στο συμπέρασμα πως πρόκειται για Σύνταγμα αγαλμάτων- ίσως όμως και να είναι δίδυμοι. Ισως να είναι ακόμη και οι Διόσκουροι. Παρότι λείπει τμήμα κνήμης, είναι πιθανόν να βρεθεί. Σε κάθε περίπτωση, η αισθητική τους είναι υψίστη και η κατάσταση διατήρησής τους σχεδόν άριστη. Το μάρμαρο είναι νησιωτικής προέλευσης (μάλλον ναξιακό) και φέρουν μικρά σπασίματα στη μύτη και τα γεννητικά όργανα. Στον ένα είχε σπάσει και το κεφάλι, αλλά συγκολλάται κανονικά. Επίσης, σε κάποια σημεία φέρουν σημάδια, τα οποία πιθανώς έχουν γίνει από άροση.

Γενικώς, όμως, ο θεατής θαρρεί πως είναι έτοιμα να σηκωθούν και να του μιλήσουν.

Ο υπουργός Πολιτισμού και Τουρισμού κ. Παύλος Γερουλάνος, μίλησε για το πόσο σημαντική είναι η συνεργασία ανάμεσα στο ΥΠΠΟΤ και στο υπουργείο Προστασίας του Πολίτη. Το παραδέχθηκαν και ο αρχηγός της Αστυνομίας Λευτέρης Οικονόμου, όπως και ο διευθυντής της ασφάλειας Αττικής Γιάννης Δικόπουλος. Όπως ανέφεραν, θα αναβαθμιστεί η διεύθυνση αρχαιοκαπηλίας.

Οι Κούροι θα πωλούνταν, σύμφωνα με τις πληροφορίες των αστυνομικών έναντι δέκα εκατομμυρίων ευρώ σε αγοραστή από το εξωτερικό. Ειδική επιτροπή θα εκτιμήσει την αξία τους, που είναι τουλάχιστον διπλάσια. Δηλαδή, αν εκείνος που τα βρήκε τα έδινε στο κράτος, θα είχε εισπράξει ως αμοιβή πολλά εκατομμύρια ευρώ. Τα υπόλοιπα αντικείμενα που κατασχέθηκαν, ήταν σύμφωνα με τις πληροφορίες μας, πλαστά αντίγραφα. Στη σύλληψη των δύο δραστών συνέβαλαν πληροφορίες του ΥΠΠΟΤ. Ο τρίτος δράστης αναζητείται.

Ο κ. Γερουλάνος παραδέχθηκε πως η αρχαιοκαπηλία είναι περισσότερο εκτεταμένη από όσο νομίζουμε και ότι η πάταξή της είναι μια υπόθεση πολύ δύσκολη.
Και τώρα το ερώτημα. Αγωνιώδες: αληθεύει ότι οι δύο είναι ήδη έξω αφού κατέβαλαν αντιστοίχως 30 και 60 χιλιάδες ευρώ εγγύηση;